Of'un Sesi Özel Haber | Of Tarihi Serisi – 1 Of Adının Menşei ile İlgili Görüşler

Of adının kökenine dair kesin bir yargıya varmak zor olsa da; Yunan, Türk ve Kuman menşeli farklı görüşler, bölgenin çok katmanlı tarihini gözler önüne sermektedir. Her bir yaklaşım, Of'un yalnızca bir yerleşim yeri değil; aynı zamanda farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan önemli bir tarih sahnesi olduğunu göstermektedir.

Of'un Sesi Özel Haber | Of Tarihi Serisi – 1 Of Adının Menşei ile İlgili Görüşler Tarihi derinliği ve köklü geçmişiyle dikkat çeken Of kazasının adının nereden geldiği, yıllardır araştırmacıların ve tarihçilerin ilgisini çeken önemli konulardan biridir. Bu kapsamda ortaya atılan farklı görüşler, bölgenin tarihsel ve kültürel çeşitliliğini de gözler önüne sermektedir. 1. Görüş: Yunan Menşeli "Ofis" (Yılan) İddiası Of adının kökenine dair en yaygın kanaat; başta Kamusü'l-A'lâm olmak üzere birçok eserde yer alan "Yunan menşeli" Ofis (= yılan) kelimesinden türediği yönündedir. Bu görüşe göre, bölgeye ismini verenlerin eski Yunanlı tüccarlar olduğu ve bu ismin, yolların yılankavi (kıvrımlı) yapısından esinlenerek verildiği ileri sürülmektedir.(1) Ancak yalnızca Of yöresinin değil, neredeyse tüm Doğu Karadeniz Bölgesi'nin coğrafi yapısı benzer özellikler göstermektedir. Hatta bazı bölgelerin bu kıvrımlı yol yapısı bakımından Of'tan daha belirgin olduğu düşünüldüğünde, bu açıklama oldukça yüzeysel ve basite indirgenmiş bir yorum olarak değerlendirilmektedir. 2. Görüş: Türk Menşeli "Op" (Silah) İddiası Bir diğer görüşe göre Of kazası, Güney Sibirya'dan gelen Türk toplulukları tarafından iskân edilmiştir. Bu toplulukların en dikkat çeken özelliklerinden biri, ileri düzeyde silah yapımında ustalaşmış olmalarıdır. Bu bağlamda, bölgeye onların bu özelliğine atfen "Op" (silah) adı verildiği, zamanla bu ismin değişime uğrayarak "Of" halini aldığı ileri sürülmektedir. Bu görüş, bölgenin Türk yerleşimiyle bağlantısını vurgulayan önemli yaklaşımlardan biridir. 3. Görüş: Kuman Menşeli "Ofşin" İddiası Bir diğer dikkat çekici görüş ise Of adının, "hiddetli bir tavırla vatanını korumak" anlamına gelen Ofşin kelimesinden türediğini ve Kuman Türklerine dayandığını ileri sürmektedir. Rivayete göre, milattan yaklaşık 3000 yıl önce gelişmiş bir medeniyete sahip olan Kuman Türkleri'nin yönetim merkezi, bugün Komana olarak bilinen yerdi.(2) Asurilerle yapılan uzun savaşlar sonucunda zayıflayan bu topluluklar; Karadeniz, Kafkasya ve çevre bölgelere göç etmişlerdir. M.Ö. 1118-1093 yılları arasında Of kazasını merkez edinen Kuman Türkleri'nin hükümdarının "Afşin" unvanını taşıdığı, bu bağlamda "Ofşin" kelimesinin zamanla "Of"a dönüştüğü rivayet edilmektedir.(3) Her ne kadar kronolojik açıdan bazı tartışmalar bulunsa da, bu görüş bölgenin Türk tarihiyle olan bağını ortaya koyması açısından önemlidir. 4. Görüş: Evliya Çelebi'nin "Fenli Prevoli" İfadesi Doğrudan bir menşe açıklaması olmamakla birlikte, Of adıyla ilişkilendirilen bir diğer önemli kayıt da Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'sinde yer almaktadır. Hicri 1050 (M. 1640) yılında bölgeden geçtiği bilinen Evliya Çelebi, notlarında "Mahno"dan sonra "Fenli Prevoli Kasabası"na ulaştıklarını ve buranın Trabzon'a bağlı büyük bir nahiye olduğunu ifade etmektedir. Ayrıca bölge halkından "Çaçalar" olarak bahsetmesi dikkat çekicidir. Ancak araştırmalar, bu ismin büyük ihtimalle salnamelerde de geçen "Kalipravl" ile ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.(4) Sonuç Of adının kökenine dair kesin bir yargıya varmak zor olsa da; Yunan, Türk ve Kuman menşeli farklı görüşler, bölgenin çok katmanlı tarihini gözler önüne sermektedir. Her bir yaklaşım, Of'un yalnızca bir yerleşim yeri değil; aynı zamanda farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan önemli bir tarih sahnesi olduğunu göstermektedir. Kaynakça (1) Şemseddin Sami, Kamusü'l-A'lâm, C.II, İstanbul 1306, s.1091 (2) İbn Sa'id el-Mağribi'den aktaran Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, İstanbul 1996, s.124-125 (3) Hasan Umur, Of ve Of Muharebeleri, İstanbul 1949, s.5-6 (4) Haşim Albayrak, Of ve Çaykara, Ankara 1986, s.134